در پیوند به روز کتاب

همنشینی به از کتاب مخواه
که مصاحب بود گه و بیگاه

اینجا کتابخوانی برای خودآگاهی، تحول درونی و حل مسأله نیست.

نخست این که در کشور ما، کتاب یا نمیخوانند یا کمتر میخوانند و شمار اندکی، که بیشتر کتاب میخوانند، اکثر کتاب میخوانند تا این که کتاب بخَوٰانند. این اندکِ کتابخوان رفتهرفته کتابخان شده اند تا کتابخواننده و کتابخَوٰاننده.

کمتر کسانی اینجا کتابخَوٰانان اند که کتابهای خواندهگی و خَوٰانندهگی شان را به رخ دیگران نمیکشند و به شُکوه معنوی و فروتنی میرسند نه به شِکْوَه، غرور و فخرفروشی. کتابخواندن باید ما را متحول و متواضع کند؛ اندیشه بدهد؛ به آگاهی مان بیفزاید و مسألههای مان را حل کند. از همه مهمتر کتابخواندن، که همان کتابخَوٰاندن باشد، ما را مسؤولتر و انسانتر بسازد؛ از جیغهای مان بکاهد و به دریغ و ستیغ معنوی ما بیفزاید.

دلایل بسیاری استند که ما حتا کتاب نمیخوانیم چه رسد که کتاب بخَوٰانیم. نبود انگیزه و مسأله، شرایط، نان، کار، وجود پریشانیها، ارزشناباوری، خستهگی مفرط از کار، محدودیتها و ترسهای مذهبی خودساخته، خرافهناگریزی و خرافهپسندی، سرگرمیهای مبتذل و درگیری با تکنولوژی معاصر و دهها عوامل دیگر از دلایل بنیادی کتاب نخواندن اند.

شمار کمی دیگر هم، که کتاب میخوانند، تنها کتابهای تخصصی_عبوری و اشتغالزا میخوانند تا در آینده به نان و نامی و رفاهی برسند. این جماعت فشرده کتابهایی را نمیخوانند که برای شان دیدگاه و نگاه خلق کند و آنان را به سوی تکامل انسانی، مهرورزی، عشق، تعهد و روشنگری ببرد. کتابهای آنان، دروازههای نان و شُکوه مادیِ انفرادی و خانوادهگی اند. آنان پیش از آنکه کتاب بخوانند، آماج شان نام و نان و رفاه فردی و خانوادهگیست تا انجام مسؤولیت و رسالت انسانی و آوردن دیگرگونیهای اجتماعی.

کتابهای آنان در پیوند به حب دینی و حرص اشتغال است که از بدو تولد برای شان از سوی خانواده و بزرگان خانواده توصیه و گزینش میشوند. نمونهی روشن این گروه، که بیشتر از دیگران نیز استند، دانشجویانی اند که طب، حقوق، اقتصاد و... میخوانند تا بعد پزشک، انجنیر، قاضی و چی و چی شوند و با نامهربانی و سنگدلی تمام خود معیار حصولِ پول تعیین کنند و جیبهای همنوعان خود ( بیچارهگان، بیماران و درماندهگان) را خالی کنند و به جیبهای خود انداخته، به سرمایههای خود بیفزایند.

چیزی دیگر را، که در این میان نباید فراموش کنیم_ که اندک مایهی خرسندی ما میشود_ این است که شمار اندکی هم کتاب میشنوند و به شیوههای غیر معمول کتاب میخوانند و با برگههای کتاب و سخنان کتابی درگیرند. دنیای انترنت، گوگل و جهان کتابِ برقی و صوتی را هم نادیده نگیریم. کسان کمی هم هستند که اگر کتاب نمیخوانند یا کمتر میخوانند، با اهل کتاب درگیرند و سهم خود را بیشتر از آنچه در کتابخواندن متصور است میگیرند.

از سوی دیگر مشکل است با مشغلههای زندهگی و عمر و مجال کمی، که داریم همه کتابهای خوب و مورد نیاز را بخوانیم؛ با این بسامد تولید کتاب و کمیتی که کتاب در جهانِ امروز دارد. از اینجاست که باید روش و شیوهی کتابخواندن ما را دیگرگون کنیم و زمانبندی بهتر و نوی برای این مأمول داشته باشیم.